De casus had betrekking op het volgende. Een oud-restauranthouder kreeg (nagekomen) facturen van een administratiekantoor waar ze in het verleden zaken mee had gedaan. De hoogte van de facturen werd door de oud-restauranthouder betwist, uiteindelijk tot aan de civiele rechter. De rechter wou vervolgens weten of de grondslag voor de facturen afkomstig van het administratiekantoor juist is. Met grondslag wordt bedoeld welke uitgangspunten zijn toegepast en op welke wijze de factuur tot stand is gekomen. Het administratiekantoor gebruikte als uitgangspunt en wijze van opmaak voor haar facturen de gewerkte uren per medewerker maal een tarief. Er wordt door de civiele rechter een accountant ingeschakeld als gerechtelijke deskundige. Uit het deskundigenbericht van de accountant volgt dat hij concludeert dat de grondslag voor de facturen juist is. De oud-restauranthouder is het hier niet mee eens en is van mening dat de accountant zijn werk niet naar behoren heeft uitgevoerd. Er wordt een klacht ingediend bij de Accountantskamer (hierna: Ak).

Volgens klagers bevatte het deskundigenbericht onjuistheden en was het onvoldoende duidelijk welke informatie de accountant had gebruikt om tot zijn deskundigenbericht te kunnen komen.

Tijdens de mondelinge behandeling vielen een aantal punten op. In eerste instantie de aard van de opdracht. De accountant bleef volharden dat hetgeen wat hij onderzocht had uiteindelijk ook juist was. Het zij opgemerkt dat optreden als gerechtelijke deskundige in eerste instantie niet het karakter heeft van een assurance-opdracht. In het Stramien voor Assurance opdrachten is duidelijk opgenomen dat het optreden als gerechtelijk deskundige niet kan worden aangemerkt als een assurance-opdracht. De accountant dient dan ook elke schijn te vermijden dat hier sprake van is. Door volhardend te stellen dat hetgeen wat hij heeft onderzocht ‘juist’ is loopt hij het risico in strijd te handelen met het Stramien voor Assurance opdrachten.

Het zij opgemerkt dat optreden als gerechtelijke deskundige in eerste instantie niet het karakter heeft van een assurance-opdracht.

Ook stelde de accountant tijdens de mondelinge behandeling dat het optreden als gerechtelijke deskundige er toe leidt dat hij niet tuchtrechtelijk kan worden aangesproken. Volgens hem is het immers de rechter die hem aanstelt. Ook dit standpunt is onjuist. Het is vaste tuchtrechtjurisprudentie dat een accountant zich toetsbaar dient op te stellen. Op geen enkele manier kan het recht om te klagen tegen de accountant worden ontnomen. Ook niet als de accountant door een rechter wordt aangesteld als gerechtelijke deskundige.

Tevens kwam aan de orde in hoeverre klagers (konden) hebben gereageerd op het concept-rapport van de accountant. De accountant had aan (de advocaten) van klagers een conceptrapport van zijn bevindingen en conclusie toegezonden. Hier is wel een reactie uit voortgekomen van klagers maar het was inhoudelijk zeer summier. De accountant was van mening dat hij derhalve op de reactie van klager geen acht meer hoefde te slaan. Een belangrijk uitgangspunt bij het verrichten van werkzaamheden als gerechtelijke deskundige is het concept van hoor- en wederhoor. De tegenpartij moet in staat worden gesteld om op het concept te kunnen reageren. Indien de reactie van de tegenpartij onvoldoende grondslag heeft, is het aan de accountant om de tegenpartij in de gelegenheid te stellen om hun reactie alsnog van voldoende grondslag te voorzien. Als de accountant verzuimt om dit te doen kan de vraag worden gesteld of hij het beginsel van hoor- en wederhoor niet heeft geschonden. Het beginsel van hoor- en wederhoor is immers een belangrijk middel voor de accountant om een deugdelijke grondslag te verkrijgen voor zijn deskundigenbericht. Het had in zijn weg gelegen om hier meer alert op te zijn.

Het beginsel van hoor- en wederhoor is immers een belangrijk middel voor de accountant om een deugdelijke grondslag te verkrijgen

Tot slot is de vraag welke wet- en regelgeving van toepassing is op het optreden van de accountant als gerechtelijke deskundige. In eerste instantie is dat de Leidraad deskundigen in civiele zaken. Met de Leidraad verschaft de Rechtspraak inzicht in punten die naar geldend recht van belang zijn in verband met de totstandkoming van een deskundigenbericht. De wettelijke basis daarvoor biedt het Wetboek van Burgerlijke Rechtsvordering. Ten aanzien van wet- en regelgeving wat van toepassing vanuit het beroep van de accountant zelf betreft dit uiteraard de Wet op het Accountantsberoep (WAB), Verordening gedrags en beroepsregels Accountants (VGBA) en de Nadere voorschriften Controle- en overige standaarden (NV COS).

Hoe deze tuchtzaak gaat uitpakken voor de betrokken accountant gaat uitpakken is nog maar de vraag. Over 15 weken volgt uitspraak. Echter laat deze zaak wel zien dat het belangrijk is om als accountant goed op de hoogte te zijn van de van toepassing zijnde wet- en regelgeving inzake de opdracht die je onderhanden hebt.

Het bericht Optreden als gerechtelijke deskundige? Een paar belangrijke aandachtspunten verscheen eerst op AVTR.

De rol van de OKB-er is in het tuchtrecht niet onbesproken gelaten.

In een zaak die aanhangig werd gemaakt bij de Accountantskamer was dit aan de orde. Een eindverantwoordelijke accountant had een beoordelingsverklaring afgegeven waarbij een conclusie werd onthouden. Alvorens hij de beoordelingsverklaring had afgegeven had hij het dossier afgestemd met de OKB-er van het accountantskantoor. Die kwam eveneens tot vaststelling dat een beoordelingsverklaring met onthouding van een conclusie de enige passende oplossing was. Het onthouden van een oordeel respectievelijk een conclusie houdt in dat de eindverantwoordelijke accountant kennelijk niet genoeg informatie heeft om tot een deugdelijke verklaring te komen. Achteraf bleek dat de informatie op basis waarvan de eindverantwoordelijke accountant wel tot een beoordelingsverklaring met een conclusie kon komen wel degelijk aanwezig was. De Accountantskamer kwam derhalve tot het oordeel dat de eindverantwoordelijke accountant gewoon nader onderzoek kon verrichten op basis waarvan hij een meer passende verklaring kon afgeven. Nu dit niet was gebeurd meende de Accountantskamer dat de OKB derhalve ook niet goed kon zijn gegaan. In het bijzonder is de Accountantskamer van mening dat de OKB-er er bij de eindverantwoordelijke accountant op had moeten aandringen om nader onderzoek te verrichten, en niet de beoordelingsverklaring met onthouding van een conclusie had mogen uitbrengen.

Het zij opgemerkt dat een OKB-er niet per se een titeldrager moet zijn.

Het bovenstaande is zodoende een illustratie van de tuchtrechtelijke verwijtbaarheid die de OKB-er draagt bij het verrichten van de OKB. Een belangrijk aspect bij de tuchtrechtelijke verwijtbaarheid is dat het uiteraard om een titeldrager moet gaan. Een titeldrager is een accountant die staat ingeschreven in het register van de NBA. Het zij opgemerkt dat een OKB-er niet per se een titeldrager moet zijn. De definitie van een OKB-er is niet nader in de NVKS bepaald. De NVKS verwijst hiervoor naar de definitie van een OKB-er in de NV COS. Conform de NV COS is een OKB-er een persoon die al dan niet tot het accountantskantoor behoort, met voldoende en geschikte ervaring en autoriteit om de significante oordeelsvormingen van het opdrachtteam en de conclusies die bij het formuleren van de controleverklaring zijn getrokken, objectief te evalueren. Er wordt dus niet expliciet aangegeven dat dit een titeldrager moet zijn. Veelal is het in de praktijk wel een titeldrager die de rol van OKB-er vervult omdat hij ook als diegene wordt beschouwd met voldoende en geschikte ervaring en de autoriteit. Maar verplicht is het niet.

Het bericht Opdrachtgerichte kwaliteitsbeoordeling en het accountantstuchtrecht verscheen eerst op AVTR.

Een belangrijk aspect van deze standaard is dat, voor dat deze gewijzigd werd, de accountant een onderzoeksplicht had om (aanvullende) controlewerkzaamheden te verrichten als de aangeleverde informatie ten aanzien van het samenstellen van de jaarrekening onjuist, onvolledig of anderszins onbevredigend was. De werkzaamheden omvatte dan in ieder geval de volgende; 1. bij de leiding van de entiteit inlichtingen inwinnen om de betrouwbaarheid en volledigheid van de verstrekte informatie vast te stellen 2. de maatregelen van interne beheersing te beoordelen of te toetsen 3. verkregen informatie te verifiëren en 4. ontvangen toelichtingen te verifiëren. In de thans gewijzigde NV COS 4410 standaard is de onderzoeksplicht vervangen voor een meldplicht. De accountant dient onder de gewijzigde standaard eventuele niet compleet, niet nauwkeurige of anderszins onbevredigende informatie onder de aandacht van het management te brengen.

In de thans gewijzigde NV COS 4410 standaard is de onderzoeksplicht vervangen voor een meldplicht

Wat veel accountants die werkzaam zijn in het MKB niet realiseren is dat bovengenoemde onderzoeksplicht ook te gelden heeft bij het verrichten van administratieve dienstverlening. In het bijzonder is het de Accountantskamer (hierna: Ak) die bepaald heeft dat zij van mening is dat de onderzoeksplicht zoals dit gold in de oude NV COS 4410 onverkort van toepassing is voor werkzaamheden die buiten het toepassingsbereik van de Standaard vallen. De Ak onderbouwt haar standpunt door te stellen dat dit voortvloeit uit het beginsel van vakbekwaamheid en zorgvuldigheid. Administratieve dienstverlening valt buiten het toepassingsbereik van Standaard 4410. Administratieve dienstverlening kan worden gezien als een overige opdracht waar geen pasklare standaard voor is. Wat betekent dit nu?

De vraag is immers in wat voor mate de accountant zijn onderzoeksplicht moet uitvoeren bij het verrichten van administratieve dienstverlening, dus nog voor dat de samenstelopdracht aanvangt. En welke werkzaamheden moet hij op zijn minst verrichten om er zeker van te zij dat hij niet in verband wordt gebracht met rapportages die onjuist, onbevredigend of anderszins misleidend zijn? Het antwoord is niet geheel helder maar middels een bespreking van enkele tuchtrechtuitspraken kunnen er wellicht wat contouren worden geschetst.

In wat voor mate de accountant zijn onderzoeksplicht moet uitvoeren bij het verrichten van administratieve dienstverlening

In een recente tuchtrechtuitspraak heeft de Ak geoordeeld dat het niet controleren of er sprake is van BTW privegebruik bij het opstellen van de BTW aangiftes, kan worden gezien als een schending van de plicht tot onderzoek. Een accountant verrichte samenstel- en overige administratieve diensten, waaronder het opstellen van de BTW aangiften voor een horeca-onderneming. Op enig moment volgt er een boekenonderzoek door de belastingdienst. Er wordt vastgesteld dat er geen btw-privégebruik is opgenomen in de BTW aangiftes terwijl dit wel had gemoeten. De Ak is van mening dat de accountant de plicht had om te onderzoeken of er sprake is van privégebruik, te meer omdat het een horeca-onderneming betreft waarbij privégebruik zeer gebruikelijk is. Door dit achterwege te laten had de accountant in strijd gehandeld met het fundamenteel beginsel van vakbekwaamheid en zorgvuldigheid.

De accountant heeft in strijd gehandeld met het fundamenteel beginsel van vakbekwaamheid en zorgvuldigheid

De Ak verwijst in bovengenoemde uitspraak naar een eerdere tuchtrechtcasus waarbij ze voor het eerst hadden geoordeeld dat de onderzoeksplicht van toepassing was bij administratieve dienstverlening. Het betrof een casus waarbij de betreffende accountant BTW aangiften opstelde voor een klant maar de facturen waar de BTW aangiften op waren gebaseerd waren vals. Volgens de Ak had de accountant hier nader moeten onderzoeken in welke mate de facturen juist konden zijn al dan niet en had de accountant de belastingdienst actief moeten informeren over de onjuiste BTW aangiften.

Het is opletten geblazen voor de accountant die administratieve dienstverlening verricht

Resumerend kan worden gesteld dat het voor de accountant die administratieve dienstverlening verricht opletten geblazen is. Op basis van het fundamenteel beginsel vakbekwaamheid en zorgvuldigheid wordt verwacht dat hij zijn onderzoeksplicht naleeft, ook al wordt de opdracht niet uitgevoerd conform enige specifieke COS Standaard.

Het bericht De onderzoeksplicht van de accountant bij administratieve dienstverlening. Opletten geblazen! verscheen eerst op AVTR.

Het bericht Complexiteit regelgeving rond verhouding groepsaccountant en component auditors derde landen verscheen eerst op AVTR.