Materialiteit blijft lastig. Waarom? Omdat het niet in één tool of checklist is te vangen. De materialiteit bestaat immers niet. Aan de andere kant maakt dat het onderwerp juist interessant. In dit artikel komen de verschillende aspecten en niveau’s van materialiteit aan bod, hoe je deze in de praktijk toepast en veel voorkomende praktijkvragen.

Waarom materialiteit?
Er zijn grofweg twee redenen waarom materialiteit wordt toegepast. De eerste is voldoen aan regelgeving, de tweede is efficiency.

Materialiteit is opgenomen in de Controle- en overige standaarden, in Standaard 320 ‘Materialiteit bij de planning en uitvoering van de controle’ maar ook in de Richtlijnen voor de Jaarverslaggeving.

Toepassing van materialiteit in de planningsfase kan leiden tot een efficiënte uitvoering van de opdracht

Toepassing van materialiteit in de planningsfase kan leiden tot een efficiënte uitvoering van de opdracht. Daarom heeft het vaak de voorkeur dat je de materialiteit al in de planningsfase berekent. De focus ligt op het risico op afwijkingen van materieel belang. Door toepassing van materialiteit kun je deze afwijkingen beter ontdekken. Immers de werkzaamheden richten zich niet op posten of bedragen die er niet toe doen maar alleen op die posten of bedragen die het inzicht in de jaarrekening kunnen beïnvloeden.”

De wijziging is het gevolg van de implementatie van de EU-verordening inzake wettelijke controles van jaarrekeningen van organisaties van openbaar belang en de EU-Richtlijn inzake de wettelijke controles van jaarrekeningen en geconsolideerde jaarrekeningen . Getiteld: ‘Implementatiebesluit wijzigingsrichtlijn en verordening wettelijke controles van jaarrekening’.

De wijziging is het gevolg van de implementatie van de EU-verordening

De bepaling (art. 15a Bta) is van toepassing voor boekjaren die zijn aangevangen op of na 17 juni 2016. Veelal zal dit boekjaren betreffen die zijn aangevangen op of na 1 januari 2017.

Met ingang van 13 april 2017 is de Wet in verband met het voortzetten van het streefcijfer voor een evenwichtige verdeling van de zetels van het bestuur en de raad van commissarissen van grote naamloze en besloten vennootschappen in werking getreden. De wettelijke bepalingen die een exacte kopie zijn van de regelgeving die van 1 januari 2013 tot en met 1 januari 2016 in het Burgerlijk Wetboek waren opgenomen hebben een tijdelijk karakter en vervallen per 1 januari 2020. 

De bedoeling is om meer diversiteit te bereiken in de top van het Nederlandse bedrijfsleven

Bedoeling van het wetsvoorstel, zoals de Memorie van Toelichting (‘MvT’) aangeeft, is het belang om meer diversiteit te bereiken in de top van het Nederlandse bedrijfsleven. De reden voor herinvoering van exact dezelfde wettelijke bepalingen vindt zijn oorsprong in het feit dat er sinds de vorige wettelijke bepalingen ‘vooruitgang is geboekt, maar de cijfers geen recht doen aan het potentieel vrouwelijk talent. Zonder een activerende benadering duurt de toename van het aantal vrouwen nog te lang en blijft veel talent onderbenut’, aldus de MvT.

Accountantskantoren hebben sinds een aantal jaren te maken met mogelijkheden van digitalisering en meer effi ciency. Bij veel MKB-kantoren is de belangrijkste opdracht -die tot het samenstellen van de jaarrekening- onder invloed hiervan gewijzigd in het risicogerichte samenstellen. Daarnaast is ook Standaard 4410 inzake samenstellingsopdrachten herzien. Voldoende aanleiding dus voor het NEMACC een onderzoek te starten naar de implementatie van het risicogerichte samenstellen in de praktijk. Onderdeel van het NEMACC onderzoek zijn de tuchtrechtuitspraken. Waar hebben samenstellende accountants misslagen begaan? En is hieruit af te leiden welke werkzaamheden de accountant moet uitvoeren bij het samenstellen?

Waar hebben samenstellende accountants misslagen begaan?

De Accountantskamer is de bij de Wet tuchtrechtspraak accountants (Wtra) ingestelde tuchtrechtelijke instantie die klachten tegen accountants beoordeelt. Dit tuchtrecht geldt voor registeraccountants en voor accountants-administratieconsulenten ongeacht in welke functie de accountant optreedt: als openbaar accountants, overheidsaccountant, interne accountant of als accountant in business. De Accountantskamer beoordeelt klachten over accountants betreffende de uitoefening van hun beroep.

17,4% van de uitspraken door de
Accountantskamer betreffen klachten
over een samenstelopdracht

Het gaat om gedragingen van de accountant in strijd met de wet, de VGBA en het belang van een goede uitoefening van het accountantsberoep. Een tuchtprocedure beoogt bij te dragen aan het (herstel van) vertrouwen van het publiek in de beroepsuitoefening van accountants. Mocht een van de partijen het niet eens zijn met de uitspraak van de Accountantskamer, kan deze in beroep bij het College van
Beroep voor het bedrijfsleven.

Er heerst al een geruime tijd enige onrust rondom de toetsingen bij MKB kantoren. Vanwege deze onrust hebben enkele serviceorganisaties1 voor accountantskantoren de handen ineengeslagen. In eerste instantie hebben zij het bestuur van de NBA verzocht om maatregelen te nemen. De NBA had toegezegd om met verbeteringen te komen. Echter vonden de serviceorganisaties dit onvoldoende. Zodoende hebben ze het initiatief genomen om de regelgeving op het gebied van kantoortoetsingen aan te passen. Het initiatief moest worden ondersteund door ten minste 100 accountants. Uiteindelijk hebben circa 300 accountants het initiatief ondersteund, met als gevolg dat dit onderwerp op de agenda van de ledenvergadering is geplaatst.

Er heerst al een geruime tijd enige onrust rondom de toetsingen bij MKB kantoren.

Er heerst al een geruime tijd enige onrust rondom de toetsingen bij MKB kantoren. Vanwege deze onrust hebben enkele serviceorganisaties1 voor accountantskantoren de handen ineengeslagen. In eerste instantie hebben zij het bestuur van de NBA verzocht om maatregelen te nemen. De NBA had toegezegd om met verbeteringen te komen. Echter vonden de serviceorganisaties dit onvoldoende. Zodoende hebben ze het initiatief genomen om de regelgeving op het gebied van kantoortoetsingen aan te passen. Het initiatief moest worden ondersteund door ten minste 100 accountants. Uiteindelijk hebben circa 300 accountants het initiatief ondersteund, met als gevolg dat dit onderwerp op de agenda van de ledenvergadering is geplaatst.

Deelnemingen waarin de deelnemende rechtspersoon invloed van betekenis uitoefent op het zakelijke en financiële beleid worden (afgezien van uitzonderingen) gewaardeerd tegen nettovermogenswaarde. Voor de niet-uitgekeerde (c.q. niet-gerealiseerde) resultaten van dergelijke deelnemingen moet de deelnemende rechtspersoon op grond van art 2:389 lid 6 BW een wettelijke reserve vormen.

In veel gevallen is de wettelijke reserve deelneming de enige wettelijke reserve

In deze bijdrage aan AVTR gaat het om de aanvullende bepaling dat resultaten waarover de deelnemende rechtspersoon zonder beperking kan beschikken in mindering worden gebracht op de wettelijke reserve deelneming. Dat betekent dat het resultaat in de overige (dus uitkeerbare) reserves opgenomen wordt. Een onderscheid dat voor een BV als deelnemende rechtspersoon relevant is. In veel gevallen is de wettelijke reserve deelneming de enige wettelijke reserve. Het vraagstuk heeft daardoor een extra dimensie gekregen sinds eind 2012 de bepalingen inzake de flexibilisering van het BV-recht van kracht zijn geworden. 

Met grote regelmaat wordt de accountant in de praktijk geconfronteerd met fraude. In allerlei opdrachten kan fraude aan het licht komen en dat kan leiden tot complexe situaties waarbij het de vraag is hoe de accountant hier professioneel verantwoord op moet reageren.

Met grote regelmaat wordt de accountant in de praktijk geconfronteerd met fraude

In de pers verschijnen veel artikelen over fraude die even vaak aanleiding geven tot negatieve publieke reacties aan het adres van de fraudeurs, maar ook aan het adres van de accountant. Het publieke vertrouwen is hoog gespannen. “Het maatschappelijk verkeer denkt: daar is een accountant langs geweest, dus het zal wel kloppen”, aldus Gerben Everts in het rapport “In het publiek belang. Dit citaat staat in de paragraaf met de titel ‘De opdracht: reikwijdte van de controle’. De paragraaf begint met een veelzeggende opmerking over de verwachtingen van het maatschappelijk verkeer: “Het is duidelijk dat de maatschappij meer verwacht van de accountant dan op basis van de NV COS en ISA binnen de reikwijdte van de controle valt, in het bijzonder op het gebied van fraude en continuïteit”. Het is de verantwoordelijkheid van de accountant voor fraude waarin het citaat van Everts moet worden geplaatst.

In dit artikel zal om deze reden worden ingegaan op de verwachtingen en de verwachtingskloof ten aanzien van het werk van de accountant voor fraude bij controle-, beoordelings- en samenstelopdrachten.

Vanaf 1 maart jl. hanteert de Accountantskamer een nieuw procesreglement, het Procesreglement Accountantskamer 2015. Het nieuwe reglement volgt het reglement uit 2013 op en is van toepassing op alle zaken die na 1 maart jl. aanhangig worden gemaakt.

Het nieuwe reglement volgt het reglement uit 2013 op en is van toepassing op alle zaken die na 1 maart jl. aanhangig worden gemaakt

Het procesreglement is een nuttig instrument dat klagers en verweerders inzicht geeft in de hoofdlijnen van de procedure bij de Accountantskamer. Het is geen wetgeving; het is opgesteld door de Accountantskamer zelf en heeft dus niet het democratische wetgevingsproces doorlopen. De Accountantskamer zal het uiteraard toepassen op de door haar behandelde tuchtzaken, maar de toepassing kan niet rechtens worden afgedwongen. Het wettelijk regime is geregeld in met name de Wet tuchtrechtspraak accountants (Wtra), in het bijzonder Hoofdstuk IV (Het tuchtgeding in eerste aanleg, artikelen 22 – 42).